Munten en Penningen

Klaas R. Henstra

Onlangs werd de laatste hand gelegd aan de herinrichting van de afdeling munten en penningen van Streekmuseum/Volksterrenwacht Burgum. U vindt hier munten uit een periode die bijna tweeduizend jaar omvat. Een aantal van deze vroegere betaalmiddelen zijn vrij zeldzame bodemvondsten; enkele werden nog niet eerder in Nederland aangetroffen.

In de collectie bevinden zich ook een achttal muntschatten. Een muntschat is een kleinere of grotere hoeveelheid munten, die eertijds bij elkaar in de bodem zijn verstopt of doodeeenvoudig verloren. Soms zaten de munten in een aardewerken potje, een buidel of een uitgehold botje. Een muntschat uit de periode 1849-1885 werd aangetroffen in een uitgescheurde broekzak. Vanzelfsprekend maakt ook de broekzak deel uit van de expositie.

De oudste muntschat bestaat uit zilveren denarii uit de Romeinse tijd. De munten zijn geslagen op naam van de keizers Nero, Otho, Vespasianus, Trajanus, Hadrianus en keizerin Faustina. De regeerperiode van genoemde keizers loopt van het jaar 54 tot 145. De munten zijn kort na het jaar 145 verloren of verstopt (en niet weer opgehaald) in de buurt van Eastermar.

Een vijftal muntschatten dateert uit de Middeleeuwen. Met name de Volle Middeleeuwen (1200-1500) zijn goed vertegenwoordigd. Dit heeft zeker te maken met een groeiende bevolking vanaf het jaar 1000. De grote ontginningen van onze streken nemen in die jaren een aanvang. Het materiaal van deze munten bestaat uit zilver (bodemvondsten Gytsjerk, Sumar en Warga)

Een vrij recent gevonden schat bestaat uit Philipsdaalders (grote zilveren plakken) en een Zuideuropese reaal of escudo. De daalders zijn geslagen in Overijssel, Gelderland, Brabant en Vlaanderen in de periode 1557-1576. In welke landen de munten waren geslagen was niet zo belangrijk. Meer bepalend was het gewicht en zeker ook het zilvergehalte. Vandaar dat de reaal zeker geen vreemde eend in de bijt is. Genoemde schat is rond 1580 in Gytsjerk aan de grond toevertrouwd.

Naast de vele tientallen zilveren, zijn er ook een flink aantal gouden munten in de museumcollectie. Genoemd moeten zeker worden een in de periode 1570-1577 geslagen gouden dukaat uit Venetië (bodemvondst Burgum) en twee dukaten, geslagen in 1717 en 1753 (bodemvondst Sumar). Een andere gouden dukaat is in 1699 in Transsylvanië geslagen op naam van Leopold I. Deze oktogonale (een achtkantig muntplaatje) munt werd geslagen in de stad Kolosvar, in het Duits Klausenburg (bodemvondst Harkema). Laatstgenoemde munt behoort tot een uiterst zeldzaam type.

Voorts vindt u munten van koper, brons, zink en lood. Een voorbeeld van een loden munt is een zogenaamde Alchemistenpenning. Op de voorzijde zien we twee alchemisten die trachten uit lood goud te maken. Op de keerzijde staan de tekens van de dierenriem. De penning dateert uit de zeventiende eeuw (bodemvondst Bartlehiem).

Tenslotte nog het volgende. Mogelijk bezit u munten, die u nog graag eens gedetermineerd wilt hebben. Als museum willen wij dat graag voor u (kostenloos) verzorgen.